Górnośląska codzienność, praca w kopalni i język rodzinnych stron znalazły wyjątkowe miejsce w polskim bluesie za sprawą Jana „Kyksa” Skrzeka. Muzyk i kompozytor z Michałkowic urodził się 21 listopada 1953 roku. Młodszy brat Józefa Skrzeka zasłynął jako wirtuoz harmonijki ustnej, a z czasem stał się jedną z najważniejszych postaci śląskiej sceny bluesowej.

O regionie opowiadał z perspektywy człowieka, który znał jego mieszkańców i ich troski. Sięgał po górnośląską godkę, podkreślając więź z kulturą przodków. Wśród jego rozpoznawalnych utworów znalazły się „O mój Śląsku, umierasz mi w biały dzień”, „Sztajger”, „Modlitwa Bluesmana” oraz „To był chop”.

Od Apogeum do Śląskiej Grupy Bluesowej

Początki jego działalności artystycznej sięgają pierwszych lat 70. W zespole Apogeum, a później w Bezdomnych Psach grał z Leszkiem Winderem, Michałem „Gierem” Giercuszkiewiczem i Jerzym „Kawą” Kawalcem. Bezdomne Psy towarzyszyły Skrzekowi na scenie i w studiu przez cały okres jego solowej kariery.

Śmierć Kawalca w 2003 roku zakończyła działalność grupy. Jeszcze w tym samym roku Skrzek, Winder i Giercuszkiewicz połączyli siły z Mirosławem Rzepą, tworząc Śląską Grupę Bluesową.

Współpraca muzyków obejmowała zespoły SBB, Dżem, Cree i Kwadrat, a także Józefa Skrzeka, Tadeusza Nalepę, Ireneusza Dudka, Ryszarda Skibińskiego, Ryszarda Riedla, Zbigniewa Hołdysa oraz Martynę Jakubowicz. Kyks występował na festiwalach i koncertach, uczestniczył w sesjach nagraniowych, pojawiał się w telewizji i filmach. Jego działalność artystyczną wielokrotnie wyróżniano.

Ireneusz Dudek zapamiętał go jako instrumentalistę o niepowtarzalnym, trudnym do przewidzenia stylu gry na harmonijce i fortepianie. Wspominał też jego życzliwość i serdeczność oraz to, że Skrzek nie zabiegał o rozgłos ani rozwój kariery za wszelką cenę.

Jak Śląsk upamiętnia Kyksa

Jan Skrzek zmarł 29 stycznia 2015 roku w Katowicach. Kilka miesięcy później, 11 września, na katowickim placu Grunwaldzkim odsłonięto jego rzeźbę autorstwa J. Kicińskiego. Podczas uroczystości prezydent Marcin Krupa przypomniał rolę muzyka jako ambasadora miasta i regionu, a Józef Skrzek mówił o wyjątkowości swojego brata.

Od 2015 roku Michałkowickie Bluesowanie nosi imię Jana Kyksa Skrzeka. O artyście przypominają również nagrania i miejsca jego występów. Wśród pomysłów na kolejne upamiętnienie znalazła się plenerowa rzeźba „Źródło dźwięku – Dwa Braty”, poświęcona Janowi i Józefowi Skrzekom. Projekt zgłoszony do Budżetu Obywatelskiego 2027 uzyskał 1934 punkty, co dało mu czwarte miejsce w skali miasta.

Źródło: facebook.com/mbpsiemianowice