Spacerując ulicą Jana Śniadeckiego, trudno przejść obojętnie obok masywnej bryły dawnej łaźni, która dzisiaj funkcjonuje jako Zabytkowa Pływalnia Miejska – najstarszy zachowany kryty basen wybudowany na ziemiach polskich, otwarty w 1908 roku. Wnętrze, mimo przeprowadzonych modernizacji, wciąż emanuje tym samym klimatem sprzed ponad wieku: wysoką halą z charakterystycznym świetlikiem, rytmem okien o półkolistych zwieńczeniach i czytelnym podziałem przestrzeni, który podporządkowany jest wodzie, światłu i widowni ponad taflą basenu. Wizyta w tym miejscu przypomina bardziej podróż w czasie niż zwykłe wyjście na basen – z każdej strony widać tu starą tkankę architektoniczną, ale jednocześnie czuć komfort współczesnego obiektu sportowego, gdzie liczy się zarówno historia, jak i codzienna, rekreacyjna funkcja.

Historia najstarszej pływalni

Historia pływalni zaczęła się w 1906 roku od projektu budynku przygotowanego przez budowniczego Emila Twrdy’ego z Pszczelnika, który kilka miesięcy później doprecyzował także obliczenia statyczne dla całej konstrukcji. W kwietniu 1907 roku spółka górniczo–hutnicza Vereinigte Königs- und Laurahütte zwróciła się do zarządu gminy Siemianowice o zgodę na budowę kąpieliska dla swoich pracowników, wskazując jako miejsce dzisiejszy teren przy końcu dawnej ulicy Pocztowej, czyli obecnej Jana Śniadeckiego. W maju 1907 roku wydano pozwolenie na budowę, a już 24 kwietnia 1908 roku prace zakończono – obiekt był gotowy do użytku jako nowoczesna, jak na tamte czasy, łaźnia i basen.

Początkowo basen miał wymiary 16 × 8 metrów, a jego niecka była podzielona na część dla osób umiejących pływać oraz strefę dla początkujących, otoczoną obejściem o szerokości około 2 metrów. Hala basenowa mogła pochwalić się dużym świetlikiem nad centralną częścią niecki oraz wysokimi oknami w bocznych ścianach, co zapewniało sporo naturalnego światła i tworzyło charakterystyczny, niemal „łaźniany” półmrok tuż nad lustrem wody. Już wtedy budynek uchodził za wzorcowy przykład nowoczesnego obiektu higienicznego, w którym wszystkie pomieszczenia – od basenu po pralnię – wyłożono płytkami ceramicznymi ze względów sanitarnych.

Rozbudowy, modernizacje i wpis do rejestru zabytków

Na przełomie lat 50. i 60. XX wieku pływalnia przeszła znaczącą rozbudowę, w ramach której przedłużono bryłę budynku o około 14 metrów, a samą nieckę wydłużono do 25 metrów, dostosowując obiekt do ówczesnych standardów basenu sportowego. W tym czasie zniknęła m.in. tylna ściana z charakterystycznym trójdzielnym oknem, ustępując miejsca nowemu układowi przestrzennemu, który pozwolił na organizację bardziej intensywnego ruchu pływackiego. Mimo tych zmian zachowany został główny rzut budynku z wysoką halą i emporami, a także charakterystyczny układ wejść z podziałem na poziom piwnic i strefę basenową.

Po zamknięciu w latach 90. nieużytkowany obiekt został przejęty przez gminę Siemianowice Śląskie, a po pierwszym remoncie ponownie otwarto go dla mieszkańców w 1995 roku. Kluczowym momentem było jednak 1997 roku, kiedy pływalnia została wpisana do rejestru zabytków ówczesnego województwa katowickiego, co oficjalnie potwierdziło jej wyjątkową wartość historyczną i architektoniczną jako jednej z najstarszych krytych pływalni w Polsce. Kolejna duża modernizacja, zakończona w 2019 roku, objęła m.in. uszczelnienie niecki basenowej, wymianę systemu wentylacji, renowację świetlika oraz odświeżenie całej hali przy użyciu nowych płytek ceramicznych, co pozwoliło połączyć zabytkowy charakter z wymaganiami współczesnej technologii.

Architektura i klimat wnętrza

Największe wrażenie podczas wizyty robi hala basenowa – długa, dość wąska przestrzeń z czterotorowym basenem o wymiarach 25 × 9 metrów (w starszych materiałach podawane 25 × 8,6 m), obudowana z obu stron wysokimi ścianami z regularnym rytmem okien i zwieńczona świetlikiem nad środkową częścią lustra wody. Z góry, z empor dawniej służących za poczekalnię i przebieralnie, można jeszcze dziś wyobrazić sobie widok sprzed ponad wieku – korytarze z kabinami po obu stronach, skąd klienci schodzili po schodach do strefy pryszniców i samego basenu.

Współczesne wnętrze łączy odnowione, jasne płytki z widocznymi elementami oryginalnej konstrukcji, jak filary, sklepienie pozorne oparte na żelaznej kratownicy czy układ okien z półkolistymi zwieńczeniami. Odczucie jest specyficzne: to jednocześnie kameralny basen sportowy i przestrzeń o dużej wysokości, gdzie dźwięk odbija się od ścian w sposób typowy dla dawnych łaźni miejskich – każde wejście do wody, gwizdek ratownika czy śmiech dzieci składają się na charakterystyczną akustykę tego miejsca.

Fasada i otoczenie

Od strony ulicy uwagę przyciąga elewacja z wyraźnym podziałem na część parterową i wyższy korpus hali basenowej, pokryty pierwotnie karpiówką w odcieniu szaroniebieskim, która nadawała bryle jeszcze bardziej klasycznego wyglądu. Wejścia po prawej i lewej stronie fasady pierwotnie prowadziły osobno do piwnic z kotłownią i pomieszczeniami technicznymi oraz do klatki schodowej obsługującej część użytkową, co wciąż da się wyczytać z układu drzwi i komunikacji. Sąsiedztwo nasypu kolejowego oraz dawnej, przemysłowej zabudowy dopełnia obrazu pływalni jako elementu górniczo–hutniczego krajobrazu Śląska, w którym takie miejsca pełniły funkcję nie tylko higieniczną, ale też integrującą lokalną społeczność.

Funkcja sportowa i rekreacyjna

Dzisiejsza pływalnia to przede wszystkim basen sportowy o długości 25 metrów i czterech torach, wykorzystywany zarówno przez osoby pływające rekreacyjnie, jak i grupy szkolne oraz sekcje sportowe. Obiekt jest na tyle kameralny, że nawet przy większym ruchu nie odczuwa się tutaj typowego dla ogromnych aquaparków zgiełku – raczej atmosferę lokalnego basenu z charakterem, gdzie każdy trening lub spokojne przepłynięcie kilku długości staje się częścią dłuższej, ponadstuletniej historii.

Oprócz samego basenu pływalnia oferuje także saunę, siłownię oraz salę fitness, na której odbywają się różnego typu zajęcia – od klasycznego fitnessu po jogę i ćwiczenia korekcyjne. Wrażenie robi również to, że mimo zabytkowego charakteru w środku funkcjonuje nowoczesna stacja uzdatniania wody i system ogrzewania, dzięki czemu komfort użytkowania nie odbiega od standardów współczesnych kompleksów rekreacyjnych. Regularnie organizowane są tu zajęcia nauki pływania dla dzieci, gimnastyka w wodzie, a także zajęcia rehabilitacyjne, co sprawia, że z obiektu korzystają zarówno rodziny, osoby starsze, jak i osoby wracające do pełnej sprawności po urazach.

Praktyczne informacje dla odwiedzających

Pływalnia znajduje się przy ulicy Jana Śniadeckiego w Siemianowicach Śląskich, w rejonie dobrze skomunikowanym z centrum miasta i pobliskimi dzielnicami aglomeracji śląskiej, co pozwala na wygodny dojazd zarówno samochodem, jak i komunikacją miejską. Warto sprawdzić aktualne rozkłady linii autobusowych i tramwajowych kursujących w pobliżu, ponieważ połączenia łączą Siemianowice m.in. z Katowicami, Chorzowem i sąsiednimi miastami, co ułatwia zaplanowanie wizyty także osobom spoza miasta.

Godziny otwarcia basenu i pozostałych części obiektu (siłownia, sauna, sala fitness) mogą się różnić w zależności od dnia tygodnia i harmonogramu zajęć, dlatego przed przyjazdem najlepiej sprawdzić aktualne informacje na stronie internetowej pływalni, gdzie publikowane są bieżące komunikaty, zmiany godzin, przerwy techniczne oraz informacje o wydarzeniach specjalnych. Obiekt funkcjonuje zazwyczaj przez cały tydzień, z wydłużonymi godzinami w dni powszednie i nieco innym rozkładem w weekendy oraz święta.

Cennik biletów opiera się na rozliczeniu za 45 minut korzystania z basenu i rozróżnia bilety normalne, ulgowe oraz zniżki dla posiadaczy Karty Dużej Rodziny, lokalnych kart rodzinnych i karty seniora; od poniedziałku do piątku tańsze wejścia obowiązują do godziny 15:00, a droższe po tej godzinie, natomiast w weekendy i święta obowiązuje jedna, całodzienna stawka. Dostępne są także karnety na określoną liczbę wejść, bilety instruktorskie na zajęcia nauki pływania oraz rozbudowana oferta cenowa dla zajęć rehabilitacyjnych, gimnastyki w wodzie, aerobiku czy fitnessu na sali.

Na terenie pływalni znajdują się szatnie wyposażone w nowoczesne szafki oraz przebieralnie, a wejście na basen odbywa się przez system biletów i bramek, dzięki czemu czas pobytu jest precyzyjnie naliczany, a ruch klientów uporządkowany; w razie potrzeby możliwe jest również wynajęcie toru lub całego basenu, co chętnie wykorzystują szkoły, kluby sportowe oraz organizatorzy zawodów czy zajęć specjalistycznych. Warto też zwrócić uwagę na dostępne przy obiekcie miejsca parkingowe oraz informacje o ewentualnych ograniczeniach w ruchu związanych z wydarzeniami sportowymi lub pracami modernizacyjnymi.

Zabytkowy charakter a współczesność

Jednym z najbardziej interesujących aspektów pływalni jest to, jak udaje się łączyć funkcję w pełni działającego, popularnego obiektu sportowego z rygorami konserwatorskimi wynikającymi z wpisu do rejestru zabytków. W trakcie ostatnich remontów duży nacisk położono na zachowanie oryginalnego układu przestrzeni i detali architektonicznych – świetlika, rytmu okien, bryły hali – przy jednoczesnym unowocześnieniu zaplecza technicznego, systemów wentylacji, ogrzewania i uzdatniania wody.

Dzięki temu korzystanie z obiektu nie wymaga żadnych kompromisów – temperatura wody i powietrza, czystość basenu czy komfort w szatniach stoją na poziomie porównywalnym z nowymi kompleksami, ale otoczenie pozostaje nieporównywalnie bardziej charakterystyczne i „filmowe”. Zabytkowa Pływalnia Miejska jest więc dobrym przykładem, że historyczne obiekty infrastruktury komunalnej mogą z powodzeniem pełnić swoje pierwotne funkcje, zamiast zamieniać się w martwe muzea – tutaj historia jest dosłownie zanurzona w wodzie codziennych treningów i zajęć.

Znaczenie dla miasta i regionu

Obiekt odgrywa ważną rolę w życiu Siemianowic Śląskich – nie tylko jako miejsce nauki pływania dla dzieci i młodzieży, ale także jako symbol lokalnej tożsamości, który przypomina o przemysłowych korzeniach miasta i trosce o zdrowie pracowników jeszcze z początku XX wieku. Fakt, że jest to jedna z najstarszych krytych pływalni w Polsce, a zarazem wciąż żywy, codziennie używany obiekt, buduje jego rozpoznawalność w skali całego regionu i czyni go ciekawym punktem na szlaku śląskich zabytków techniki i architektury komunalnej.

Pływalnia przyciąga zarówno mieszkańców, jak i gości z sąsiednich miast aglomeracji, którzy szukają czegoś więcej niż tylko kolejnego, anonimowego basenu – tutaj każdy trening jest okazją do zetknięcia się z konkretna, opisaną historią budynku, jego projektantów, pierwszych kąpielowych oraz kolejnych pokoleń użytkowników. W ten sposób obiekt spełnia równocześnie funkcję rekreacyjną, edukacyjną i kulturową, wpisując się w szerszy trend rewitalizacji i ponownego „oswajania” przemysłowego dziedzictwa Śląska.

Podsumowanie

Zabytkowa Pływalnia Miejska w Siemianowicach Śląskich to wyjątkowe miejsce, w którym codzienna aktywność fizyczna splata się z ponadstuletnią historią i architekturą dawnej łaźni miejskiej, zachowanej i unowocześnionej z dużym wyczuciem. Obiekt łączy kameralny, czterotorowy basen, zaplecze saunowe, siłownię i salę fitness z atmosferą industrialnego Śląska oraz wyczuwalną troską o to, by kolejne pokolenia mogły korzystać z tej samej, choć stale modernizowanej przestrzeni.

Dla osób zainteresowanych architekturą, historią techniki czy miejską infrastrukturą komunalną pływalnia stanowi fascynujący przykład tego, jak dawne projekty mogą funkcjonować w XXI wieku bez utraty duszy i funkcjonalności. To miejsce, które przyciąga nie tylko możliwością przepłynięcia kilku długości wody, ale także szansą na doświadczenie autentycznego fragmentu śląskiego dziedzictwa, wpisanego w codzienne życie mieszkańców i otwartego na wszystkich, którzy chcą zobaczyć, jak wygląda najstarszy czynny basen tego typu w Polsce.